Lidar

Mae LiDAR (Light Detection and Ranging) yn dechneg synhwyro o bell a ddefnyddir i greu modelau 3D cywir a manwl gywir, ynghyd â delweddau o dirweddau. Fel gyda'r rhan fwyaf o dechnolegau arloesol, mae gwreiddiau LiDAR yn y lluoedd arfog, lle cafodd ei ddatblygu gyntaf i wneud gwaith sganio tanddwr i ganfod llongau tanfor. Yn ystod y 90au y daeth LiDAR i'r amlwg gyntaf yn y DU fel techneg ar gyfer arolygon, a hynny pan gafodd ei defnyddio gan Asiantaeth yr Amgylchedd i greu mapiau tirwedd i asesu perygl o lifogydd. Fodd bynnag, ni chafodd potensial LiDAR ar gyfer arolygon archaeolegol ei gydnabod tan droad y mileniwm.

Model Tirwedd Digidol (DTM), yn deillio o'r dechneg LiDAR, o ran o Ynys Dewi yng NghymruModel Tirwedd Digidol (DTM), yn deillio o'r dechneg LiDAR, o ran o Ynys Dewi yng Nghymru

Yn ymarferol, mae arolwg LiDAR yn cynnwys trawsyrru paladr laser actif o awyren adenydd sefydlog tuag at y ddaear. Yna, mae adlewyrchiad y paladrau sy'n cael ei drawsyrru'n ôl i'r awyren yn cael ei fesur i roi gwerthoedd y pellterau, sydd wedyn yn cael eu defnyddio i greu Model Gweddlun Digidol (DEM) 3D o'r dirwedd islaw. Gall dwysedd y paladr sy'n dychwelyd hefyd roi syniad o'r math o ddeunydd yr oedd wedi adlewyrchu oddi arno. Gall hyn, ynghyd â'r data uchder, gael ei ddefnyddio i ganfod a thynnu llystyfiant o DEM, sydd, yn ei dro yn cynnig golwg o nodweddion a thirweddau cudd nad ydynt yn weladwy ar awyrluniau. Mae Systemau Llywio â Lloerenni Byd-eang (GNSS), neu Systemau Lleoli Byd-eang (GPS), fel y'u gelwir fel arfer, hefyd yn cael eu defnyddio yn ystod arolwg i sicrhau bod y model 3D yn cael ei geo-leoli ar y Ddaear.

Darlun o ddata'n cael ei gipio gan LiDAR o blatfform o'r awyr ac iddo adenydd sefydlogDarlun o ddata'n cael ei gipio gan LiDAR o blatfform o'r awyr ac iddo adenydd sefydlog

Mae LiDAR, ynghyd ag awyrluniau, yn cynnig darlun cynhwysfawr anhygoel o'r dirwedd fel y mae'n bodoli ar hyn o bryd, ac fel yr oedd yn bodoli yn y gorffennol. O hyn, gall archeolegwyr CHERISH fapio a dehongli nodweddion hanesyddol, a dechrau darganfod sut olwg oedd ar y dirwedd hanesyddol ehangach yn y gorffennol.

Agoslun o'r data LiDAR a gasglwyd ar Ynys Dewi, Cymru, wedi'u delweddu gan ddefnyddio dadansoddiad prif gydrannau (PCA) o'r arlliwiadau ar y bryniauAgoslun o'r data LiDAR a gasglwyd ar Ynys Dewi, Cymru, wedi'u delweddu gan ddefnyddio dadansoddiad prif gydrannau (PCA) o'r arlliwiadau ar y bryniau

Agoslun o'r data LiDAR a gasglwyd ar Ynys Dewi, Cymru, wedi'u delweddu gan ddefnyddio gwahaniaethau yn y dirwedd leolAgoslun o'r data LiDAR a gasglwyd ar Ynys Dewi, Cymru, wedi'u delweddu gan ddefnyddio gwahaniaethau yn y dirwedd leol